Kraina w kratę - swolowo.pl

In order to personalize content, adjust and analyse ads, and provide safer experience, we use cookies. By using this website, you agree to the collection of information by us. The details can be found at: Privacy policy.
High contrast
TPL_SITEB3_LANGUAGE_SWITCH EN

subslide1

There is no translation available.

 „Kraina w Kratę” jest jednym z pierwszych markowych produktów turystyki wiejskiej w województwie pomorskim. Po raz pierwszy nazwa „Kraina w Kratę” została użyta w 1995 roku podczas organizowanej przez Słupski Oddział Towarzystwa Opieki Nad Zabytkami i dr Elżbietę Szalewską wystawie fotograficznej, ukazującej piękno tradycyjnego budownictwa pomorskiej wsi.

Nazwa „Kraina w Kratę” odnosi się do charakterystycznego budownictwa wiejskiego w tej części Pomorza: symetryczny układ konstrukcji szkieletowej oraz wypełnienia kwater bielone wapnem nadają budynkom efekt wizualny przypominający kratownicę. Granice „Kraina w Kratę” są umowne i obejmują obszar o dużym natężeniu zabytkowego budownictwa szkieletowego. Kraina położona jest w pasie nadmorskim, długości około 80 km i szerokości około 40-50 km, ciągnącym się od Łeby na wschodzie do Darłowa na zachodzie. Od południa obszar ogranicza droga krajowa nr 6.

Od czasu wystawy w 1995 roku, nazwa „Kraina w Kratę” zaczęła przebijać się do świadomości mieszkańców i turystów. Staraniem Stowarzyszenia Produktów Markowych Turystyki Wiejskiej „Słupia” oraz gmin, na terenie których leży „Kraina w Kratę”, w kolejnych latach udało się wytyczyć szlaki rowerowe na tym obszarze, ustawiono tablice informacyjne przy najwartościowszych obiektach budownictwa wiejskiego, a całą krainę oznakowano tablicami z charakterystycznym logotypem. W promocję marki „Kraina w Kratę” bardzo silnie zaangażowało się Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku, zwłaszcza po otwarciu Muzeum Kultury Ludowej Pomorza w Swołowie.

W XVIII i XIX wieku dominującym elementem krajobrazu wiejskiego na Pomorzu było budownictwo szkieletowe. W kwatery drewnianych konstrukcji budynków wstawiano dyle, które owijano powrósłami słomianymi i oblepiano gliną. Powierzchnię kwater bielono wapnem na biało, a belki drewniane zabezpieczano smołą. W ten sposób budowano chałupy mieszkalne, zabudowania gospodarcze, kuźnie, szkoły, kościoły i dwory, dużo z nich zachowało się do dnia dzisiejszego w wielu gminach nadmorskich (Darłowo, Sławno, Malechowo, Postomino, Ustka, Słupsk, Kobylnica, Smołdzino, Wicko). Tego typu konstrukcje były także widocznym elementem krajobrazu architektonicznego pomorskich miast i uzdrowisk (Słupsk, Sławno, Darłowo, Ustka, Jarosławiec). Według dr Elżbiety Szalewskiej, w pasie nadmorskim, między Łebą a Darłowem, znajduje się jeszcze blisko 1,5 tys. budynków szkieletowych zlokalizowanych w kilkudziesięciu wsiach, które zachowały swój dawny charakter zabudowy i układ przestrzenny. Dominującym na terenie Pomorza układem przestrzennym wsi były owalnice, okolnice i ulicówki. Wiele z tych wsi do dnia dzisiejszego zachowało swój pierwotny układ.

Główny element pejzażu wsi pomorskiej w XIX wieku stanowiła zagroda czworoboczna, w której budynek mieszkalny posadowiony jest w głębi, zwrócony licem do drogi; po obu jego stronach budowana była stodoła i budynek inwentarski, a całość zagrody zamykał - od strony drogi - budynek bramny. Gdzieniegdzie trafiały się zagrody typu otwartego pozbawione budynku bramnego.

Na terenach bogatych w urodzajne gleby rolne budynki mieszkalne były większe gabarytowo, zwykle posiadały piętro mieszkalne, a w połaci dachu znajdowały się dwa piętra gospodarcze. W tych zagrodach - oprócz wyżej wspomnianego budynku mieszkalnego - także budynki inwentarskie i gospodarcze były dużych rozmiarów, dostosowane do areałów gospodarstwa. Dotyczy to obszarów położonych na zachód od rzeki Słupi (wsie: Swołowo, Starkowo, Możdżanowo, Bruskowo Wielkie, Bierkowo), gdzie dominują urodzajne gleby pszeniczno-buraczane i duże gospodarstwa chłopskie. Wymienione wsie posiadają średniowieczny rodowód osadniczy z zachowanym układem przestrzennym i kilkuwieczną ciągłość zasiedlenia. W samym pasie nadmorskim, na ziemiach mniej urodzajnych i we wsiach rybackich, budynki mieszkalne są parterowe zaś budynki inwentarskie i gospodarcze o wiele mniejsze.

Inna sytuacja miała miejsce na wschód od rzeki Słupi, gdzie przeważała wielka własność ziemska z wsiami folwarcznymi i wsiami powstałymi w wyniku akcji parcelacyjnych. W tutejszym budownictwie wiejskim daje się zauważyć dostosowanie wielkości domu i budynków wchodzących w skład gospodarstwa do jego wielkości oraz żyzności gleby.

Niezwykle ciekawe zagadnienie stanowi na omawianym obszarze budownictwo związane z pomorskimi dobrami szlacheckimi. Mowa o XIX wiecznych pałacach i założeniach parkowych wokół nich. Większość obiektów to budowle murowane, tylko w częściach gospodarskich i inwentarskich można zauważyć elementy konstrukcji szkieletowej. Ze źródeł historycznych i przekazów ustnych wiadomo, że wcześniejsze siedziby szlacheckie były konstrukcji szachulcowej. Jedynym takim obiektem zachowanym do dnia dzisiejszego na terenie "Krainy w Kratę" jest XVIII wieczny dwór w Swochowie, nazywany przez dawnych właścicieli "Alt Kloster". Pod koniec XIX wieku właściciel tego folwarku wybudował sobie nową murowaną siedzibę z elementami konstrukcji szkieletowej, stary dwór przebudował na cztery osobne mieszkania dla robotników. Ten dwór do dnia dzisiejszego ma zachowany oryginalny układ ogniowy z kopulastym murowanym kominem i czterospadowym dachem (obecnie przykryty rdzewiejącą blachą). Ze starego założenia dworskiego zachował się czworak mieszkalny - dziś częściowo murowany z fragmentami konstrukcji szachulcowej.

Architektura sakralna na terenie "Krainy w Kratę" reprezentowana jest przez kilkanaście kościołów o założeniach gotyckich. Do dnia dzisiejszego zachowały się z nich głównie wieże, natomiast nawy pochodzą z okresów późniejszych - czasami nawet z XIX wieku. Kościoły te murowane były z cegły i głazów polnych, otoczone kamiennym ogrodzeniem ze starodrzewem, a przy nich znajdowały się cmentarze. Tylko niektóre kościoły były zbudowane z drewna w konstrukcji szkieletowej. Obecnie takie budowle możemy spotkać we wsi Krupy (około połowy XVI w.), Objazda z 1607 roku i późniejsze z XVIII w. w Charnowie, Staniewicach i Wytownie.

Z dawnego szkieletowego budownictwa przemysłowego zachowało się do czasów współczesnych niewiele obiektów. Są to młyny w: Zamełowie, Starkowie, Bydlinie, Kobylnicy oraz Czarnym Młynie koło Bukowa; są one nieczynne, w znacznym stopniu zdewastowane. Do niedawna miejscową architekturę wiejską wzbogacały też stare szkieletowe kuźnie.

AllGaleria

Share

Dołącz do newslettera

bądź zawsze na bieżąco z aktualnościami

loga ue